موضوعاتی به عنوان اختراع قابل ثبت می باشند که حاوی کاربرد صنعتی مشخص هستند. کاربرد صنعتی یعنی این که اختراع در حوزه مشخصی از فعالیت های اقتصادی قابل استفاده باشد. وجود شرط مذکور به دلایل اقتصادی، فقهی و اخلاقی ضرورت دارد. مطالعه رویه موجود در ادارات ثبت اختراع و علایم تجاری آمریکا، اروپا و ژاپن نشان می دهد که این شرط زمانی احراز می شود که متقاضی بتواند کاربرد مشخصی را برای اختراع اثبات نماید. در حقوق ایران راجع به مفهوم یا نحوه ارزیابی این شرط مستندات خاصی وجود ندارد، اما به لحاظ دشواری احراز این شرط بر اساس معیار های فنی توصیه می گردد که برای ارزیابی شرط کاربرد صنعتی از معیار های ثانوی استفاده شود. در مقاله حاضر ابتدا مفهوم و مبانی اقتصادی، اخلاقی و فقهی این شرط تببین شده، و سپس شیوه ارزیابی آن در ادارات ثبت اختراع مطرح جهانی یعنی ادارات ثبت اختراع و علامت تجاری آمریکا، اروپا و ژاپن مورد بررسی قرار گرفته و در پایان، پس ازمطالعه موضع حقوق ایران پیشنهادات مقتضی ارایه می شود.

امروزه به تناسب رشد و صنعتی شدن جوامع، تضمین حقوق مخترعین از ابزارهای بسیار مهم برای حفظ انگیزه و خلاقیت افراد مستعد و مبتکر بوده، به طوری که اکثر نظام های حقوقی سعی کرده اند که این ابزار را در قالب قوانین و مقررات تدوین نموده و مانع نقض حقوق مخترعین گردند. این امر نه تنها توصیه موکد حقوقدانان بوده، بلکه اکثر اندیشمندان اعم از سیاستمداران و اقتصاددانان نیز بر حفظ حقوق مخترعین به نوعی تاکید دارند، زیرا پایه اساسی رشد و پیشرفت و توسعه یافتگی را در گرو اقتصاد دانش بنیان می دانند که ریشه آن در فرآیند، اختراع و انبوه سازی تولیدات ناشی از اختراع به نحو علمی است. در عین حال، حمایت از داروها از طریق نظام ثبت اختراع به جهت اعطای حقوق انحصاری و کاهش دسترسی عموم به دارو همواره چالش برانگیز بوده است. در ارتباط با کشف کاربرد جدید دارویی نیز این چالش وجود داشته است، زیرا جدید محسوب شدن آن با توجه به استانداردهای نظام ثبت اختراع به سادگی قابل احراز نیست. در این راستا، این مقاله به بررسی تحولات اخیر در صنعت داروسازی در مورد امکان ثبت کشف کاربرد جدید دارویی می پردازد.

امروزه اطلاعات پتنتها به عنوان یکی از مهمترین منابع اطلاعاتی فنی و فناورانه شناخته شده است. تحلیل اسناد پتنتها، اطلاعات ارزشمندی را در ابعاد مختلف در اختیار محققان و مدیران مراکز تحقیقاتی قرار میدهد. به طوری که استفاده از تحلیل پتنت در بسیاری از کشورهای پیشرفته صنعتی به عنوان یک ابزار تحلیلی در محیط های تحقیقاتی بسیار رایج شده است.در این مقاله سعی میگردد ضمن بیان اجمالی ویژگیها و ساختار اطلاعاتی پتنتها، کاربردهای تحلیل پتنت مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد و ضرورت استفاده از آن در مراکز تحقیقاتی کشور تبیین شود.

هدف: کاربرد نقشه های حاصل از تحلیل هم رخدادی واژگان پروانه های ثبت اختراع در آشکارسازی دانش فنی حوزه برق زیرسطحی های هوشمند.روش شناسی: از تحلیل هم رخدادی واژگان برای ترسیم نقشه های موضوعی فناوری AUV بهره گرفته شد. به منظور کسب نظر متخصصان از کاربرد این نقشه ها روش دلفی پیاده سازی شد. پروانه های ثبت اختراع حوزه برق زیرسطحی های هوشمند که در پایگاه های Google Patent و Lens نمایه شده بودند به صورت تمام متن بازیابی شدند. برای یافتن پروانه های ثبت اختراع مرتبط، از روش جستجوی دوگانه کلیدواژه رده استفاده شد. سرانجام تعداد 223 پروانه ثبت اختراع بررسی شد.یافته ها: نقشه های موضوعی سبب درک بهتر و آشنایی اولیه با محتوای برق زیرسطحی های هوشمند می شود. این نقشه ها برای خبرگانی که پیش زمینه قبلی دارند می تواند نقطه آغازی برای آشنایی با دانش فنی باشد. اگر این نقشه ها به نقشه راه تبدیل شود، می تواند موثر باشد؛ اما در خصوص به روزرسانی دانش افراد متخصص کاربردی ندارد.نتیجه گیری: نقشه های به دست آمده از تحلیل هم موضوعی باید از دو منظر نوآشنایان، و متخصصان و خبرگان مورد توجه قرار گیرد.

با جهانی شدن و پیشرفت فناوری، استفاده از اختراع، قراردادهای انتقال فناوری و روابط بین مخترعان گسترده تر شده است. این عوامل، سبب مطرح شدن نوع جدیدی از قراردادها شده است که «توافق ائتلافی اختراع» یا «قرارداد مدیریت جمعی اختراع» نام دارند. ائتلاف وسیله ای است که دارندگان به اداره اختراع های خود و تجاری سازی آن می پردازند. ائتلاف نوعی مدیریت جمعی حق اختراع های انبوه است که مقتضیات حقوقی و اقتصادی ای سبب مطرح شدن آن می شود: اعطای گسترده حق اختراع، لزوم همکاری مشترک میان مخترعان درجهت تولید براساس اختراع های مشابه، دوری از دعاوی احتمالی نقض اختراع، کاهش هزینه های معاملاتی از آن دست هستند. با توجه به اینکه کشور ایران در مسیر پیشرفت خود با این قبیل قراردادها مواجه است، این مقاله درصدد خواهد بود که خلأ ادبیات حقوق مالکیت فکری را تا حدی رفع کند. سوال اصلی در تحقیق حاضر که متکی بر مطالعه کتابخانه ای و روش تحلیلی است، این است که استفاده از این قراردادها تا چه حد می تواند به نفع مخترعان، مصرف کنندگان و جامعه باشد و به همین جهت از روش هزینه فایده استفاده می کنیم. در این مقاله، ابتدا به تعریف ائتلاف و بیان ویژگی ها آن و سپس به تحلیل اقتصادی آن پرداخته شده است.

امروزه در حوزه ثبت اختراعات اهمیت «ادعا(های) مندرج در اظهارنامه» بر کسی پوشیده نیست. به عبارت دیگر شاید بتوان قلب تپنده اظهارنامه ثبت اختراع را ادعا یا ادعاهای مندرج در آن اظهارنامه دانست. علی رغم ارزش وافر ادعا، قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علایم تجاری مصوب آبان ماه سال 1386، تعریفی از ادعا ارایه ننموده است. از سوی دیگر، در خصوص نحوه نگارش یک ادعا در اظهارنامه، نحوه تفسیر ادعا، مبنای وجودی ادعا، لزوم یا عدم لزوم درج ادعا توسط مخترع و انواع ادعا و نیز مسایل دیگر قانون مسکوت است. از این رو ضرورت شناسایی ادعا، کارکرد و نیز انواع ادعا توسط مقنن، باید ملحوظ نظر قرار گیرد و در راستای شفافیت هر چه بیشتر این موارد گام برداشت. لذا در این مقاله تلاش شده است با روشی تحلیلی-توصیفی علاوه بر مفهوم و جایگاه ادعا به ظرافت های نگارش ادعا که تاثیر بسزایی در پذیرش یا رد اظهارنامه ثبت اختراع توسط کارشناسان مربوطه دارد، پرداخته شود و در این مسیر از اهمیت ادات زبانی صحیح و دسته بندی صحیح ادعا و انتخاب واژگان نمی توان غافل شد. از همین روی، پیش نهاد می شود در طرح پیش نهادی حمایت از مالکیت صنعتی بخشی از قانون به مبحث ادعا اختصاص پیدا کند و به جای ویژگی های ادعا، به عناصر ذاتی ادعا اشاره شود.

در ارزیابی درخواست ثبت اختراع، جستجو در فهرست اطلاعات قبلی نقشی بسیار مهم و حائز اهمیت دارد. عموما این جستجو توسط افراد خبره انجام می شود و فرآیندی بسیار زمان بر است. جستجو از طریق روشهای مختلف بازیابی هوشمند اطلاعات می تواند نقش موثری در فرآیند بازیابی اطلاعات همسان ایفا نماید. یکی از مهمترین مسائل مرتبط با بازیابی اسناد پتنت، ایجاد یک عبارت پرس و جوی کارآمد به منظور جستجو می باشد. از جمله شیوه های ساخت عبارت پرس و جو می توان به تولید خودکار پرس و جو از تقاضانامه ثبت پتنت اشاره نمود. همچنین در روشهای دیگر، از تمامی متن سند پتنت به عنوان پرس و جو جهت اجرای جستجو استفاده می شود. نکته حائز اهمیت آن است که غالبا به دلیل نحوه خاص نگارش اسناد پتنت و ایجاد ابهامات معنایی، گسترش عبارت پرس و جو از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در این مقاله مجموعه تحقیقات انجام شده در خصوص بازیابی اسناد پتنت با کمک الگوریتمهای بازیابی هوشمند اطلاعات در هر دو زمینه بازیابی تک زبانی و بین زبانی مورد بررسی قرار می گیرد. همچنین معیارهای ارزیابی کیفیت بازیابی و شیوه مرتب سازی اسناد بررسی می گردد.

حق اختراع یا به عبارت دیگر، حق استفاده و بهره برداری مخترع از حاصل فکر و ابتکار خویش یک حق مالی است؛ یعنی می تواند مورد داد و ستد واقع شود. اما از آنجا که این حق، یک حق غیرمادی و نامحسوس است و نمی توان با در دست داشتن آن ادعای مالکیت نمود، و از سوی دیگر باید تنها اولین کسی که با زحمت و تلاش به ساخت آن نایل شده را مستحق بهره برداری از آن دانست و مقلدان را از استفاده رایگان و بدون زحمت از حاصل تلا ش مخترع منع نمود، تنها با ثبت اختراع به نام مخترع است که می توان اثبات کرد دارنده ورقه اختراع اولین کسی است که موفق به آن اختراع شده و مالک آن محسوب می شود. بنابراین ثبت اختراع و سایر اموال غیرمادی نقش مهمی دراثبات مالکیت مخترع دارد. هدف از این مقاله آشنا نمودن مخترعان از مراحل ثبت اختراع و لزوم ثبت اختراعشان برای حمایت از آنها، بررسی و مطالعه نظام های ثبت اختراع و مراحل ثبت اختراع در چند کشور مختلف و کشورمان، ایران است.

چکیده فارسی:حق اختصاص اعتبار عقلایی است که بین شخص با شیء یا مکانی برقرار می شود. در باره ماهیت حق اختصاص بحث و اختلاف نظر وجود دارد که آیا حق مالی، نوعی ملکیت یا سلطنت یا اولویت است. همچنین نسبت به ثبوت چنین حقی اختلاف نظر وجود دارد و برای اثبات آن به ادله ای مانند اجماع، روایت، استصحاب و سیره عقلا استناد شده است . برخی از اموری که جریان حق اختصاص در باره آنها مطرح است عبارتند از: حق اختصاص در اعیان نجس ، سقوط عین از مالیت و ملکیت و حق اختصاص نسبت به عین بعد از جبران خسارت (دادن بدل)، مالکیت معنوی، حق تقدم. شرط تحقق حق اختصاص فایده داشتن و وجود قصد انتفاع است. مزاحمت و تصرف در مورد حق اختصاص بدون اذن صاحب آن حرام است. معاوضه و همچنین تملیک حق اختصاص بطور رایگان به وسیله هبه یا وصیت و وقف آن صحیح است. پایان حق اختصاص نسبت به نوع آن متفاوت است. چکیده عربی: حقّ الاختصاص هو الإعتبار العقلی بین الشخص و الشئ أو المکان. هناک مناقشة حول ماهیة هذا الحق، و هو أنّ هذا الحق هل یعتبر نوعاً من الملکیة أو السلطنة أو أالاولویة؟ هناک أیضا اختلاف حول ثبوت هذا الحق و قد استُنِد لاثبات هذا الحق إلی أدلة کالاجماع و الروایة و الاستصحاب و السیرة العُقلائیة. هناک مسائلُ حولَ حق الاختصاص و هی: حق الاختصاص فی الأعیان النّجِسَةِ، سقوط العین عن المالیة و الملکیة، حق اختصاص العین بعد التّعویض، الملکیة الفکریة و حق الأولویة. شرط تحقق حق الاختصاص هو وجود الفائدة و قصد الانتفاع. إنَّ الإتعاب و التصرف فی هذا الحق دون إذن صاحبه فهو حرام. تصحّ المعاوضة علی حق الاختصاص و تملیکه مجانا بالهِبَة أو الوصیة و الوقف. و تختلف نهایة حق الاختصاص بالنسبة إلی نوعیته.